Wstęp
Wykluczenie wykonawcy z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego to jedna z najpoważniejszych sankcji przewidzianych w Prawie zamówień publicznych (PZP). W 2026 roku, przy rosnącej liczbie kontroli, obowiązków sprawozdawczych oraz analiz danych (m.in. przez Centralny Rejestr Umów), ryzyko wykluczenia staje się realnym zagrożeniem dla firm działających na rynku zamówień publicznych.
Ten artykuł wyjaśnia:
- kiedy wykonawca może zostać wykluczony,
- jakie są skutki wykluczenia,
- oraz jak skutecznie zapobiegać takim sytuacjom.
Czym jest wykluczenie wykonawcy?
Wykluczenie wykonawcy oznacza pozbawienie prawa do udziału w danym postępowaniu, a w niektórych przypadkach również w kolejnych postępowaniach przez określony czas.
Podstawy prawne wykluczenia znajdują się w art. 108 i 109 PZP.
🔗 Prawo zamówień publicznych – tekst jednolity (ISAP):
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190002019
Obowiązkowe przesłanki wykluczenia (art. 108 PZP)
Zamawiający musi wykluczyć wykonawcę m.in. gdy:
- został prawomocnie skazany za przestępstwa korupcyjne,
- dopuścił się oszustwa lub prania pieniędzy,
- zalega z podatkami lub składkami ZUS,
- wprowadził zamawiającego w błąd przy składaniu dokumentów.
🔗 Oficjalne wyjaśnienia UZP – przesłanki wykluczenia:
https://www.uzp.gov.pl/interpretacje
Fakultatywne przesłanki wykluczenia (art. 109 PZP)
Zamawiający może, ale nie musi, wykluczyć wykonawcę m.in. gdy:
- nienależycie wykonał wcześniejszą umowę publiczną,
- naliczono mu istotne kary umowne,
- dopuścił się poważnych naruszeń obowiązków zawodowych,
- wystąpił konflikt interesów.
👉 Kary umowne w zamówieniach publicznych 2026: kiedy grożą i jak się przed nimi bronić
Wykluczenie a Centralny Rejestr Umów (CRU)
Od 2026 roku coraz większą rolę odgrywa Centralny Rejestr Umów, który umożliwia zamawiającym analizę historii realizacji kontraktów przez wykonawców.
🔗 Centralny Rejestr Umów – informacje oficjalne:
https://cru.gov.pl
Niewykonane umowy, spory czy kary umowne mogą pośrednio wpływać na decyzję o wykluczeniu w kolejnych postępowaniach.
👉 Centralny Rejestr Umów (CRU) 2026: kogo dotyczy i jakie obowiązki nakłada
Skutki wykluczenia wykonawcy
Wykluczenie oznacza nie tylko utratę konkretnego kontraktu. W praktyce może prowadzić do:
- utraty wiarygodności na rynku zamówień publicznych,
- trudności w spełnianiu warunków udziału w kolejnych przetargach,
- zwiększonego ryzyka kontroli,
- konieczności składania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów.
W skrajnych przypadkach wykluczenie może stać się barierą systemową dla dalszego rozwoju firmy w sektorze publicznym.
Czy można się bronić przed wykluczeniem?
Tak. Wykonawca ma prawo:
- złożyć wyjaśnienia,
- przedstawić środki naprawcze (tzw. self-cleaning),
- wnieść odwołanie do KIO.
🔗 Krajowa Izba Odwoławcza – informacje:
https://www.uzp.gov.pl/kio
👉 Odwołania do KIO w zamówieniach publicznych 2026: kiedy warto i jak je skutecznie złożyć
Jak uniknąć wykluczenia w 2026 roku?
1. Kontrola dokumentów
Regularna weryfikacja oświadczeń, zaświadczeń i dokumentów składanych w przetargach.
2. Zarządzanie realizacją umów
Unikanie sytuacji prowadzących do kar umownych i sporów.
3. Analiza ryzyk
Warto analizować, jak dane zamawiający podchodzi do oceny wykonawców i realizacji kontraktów.
4. Wsparcie technologiczne
Narzędzia oparte na AI, takie jak ezamowienia.ai, pozwalają monitorować historię postępowań, identyfikować ryzyka i unikać błędów, które mogą prowadzić do wykluczenia.
Podsumowanie
Wykluczenie wykonawcy w zamówieniach publicznych w 2026 roku to realne i poważne ryzyko. Świadome zarządzanie dokumentacją, realizacją umów oraz szybka reakcja na potencjalne naruszenia pozwalają tego ryzyka uniknąć. Firmy, które łączą wiedzę prawną z analizą danych i narzędziami AI, zyskują znaczną przewagę konkurencyjną.
📚 Źródła i referencje (oficjalne)
- Prawo zamówień publicznych – ISAP
https://isap.sejm.gov.pl - Urząd Zamówień Publicznych (UZP)
https://www.uzp.gov.pl - Krajowa Izba Odwoławcza (KIO)
https://www.uzp.gov.pl/kio - Centralny Rejestr Umów
https://cru.gov.pl - System e-Zamówienia
https://ezamowienia.gov.pl